راه حل های ایران برای غلبه بر اختلالات GPS در حوزه نظامی چیست؟

به گزارش ICTNN، در دنیای جنگ های مدرن، نه تنها گلوله ها تعیین کننده هستند، بلکه سیگنال ها و امواج الکترونیکی به اندازه گلوله اهمیت دارند. در تعاریف نظامی به کلیه اقداماتی که با استفاده از امواج رادیویی، راداری و الکترومغناطیسی برای ایجاد اختلال در ارتباطات دشمن، اشتباه در موقعیت یابی و ناوبری، کور شدن رادارها و از دست دادن کارایی سامانه های تسلیحاتی هوشمند انجام می شود، جنگ الکترونیک (جنگل) گفته می شود.

جنگل در جریان جنگ تحمیلی 12 روزه ای که رژیم صهیونیستی با حمایت ایالات متحده آمریکا علیه تمامیت ارضی جمهوری اسلامی ایران به راه انداخت، جایگاه ویژه ای را به خود اختصاص داد. زیرا شاهد اختلالات قابل توجهی در سیستم های ناوبری در مقیاس بزرگ بوده ایم تا جایی که این اختلالات نه تنها حوزه نظامی بلکه حوزه غیرنظامی را نیز تحت تاثیر قرار داده و شهروندان عادی را برای استفاده از ابزارهای موقعیت یابی الکترونیکی با مشکل مواجه کرده است. اختلال در سیستم موقعیت یابی جهانی (GPS) در طول جنگ 12 روزه باعث از دست دادن بسیاری از افرادی شد که از این سیستم استفاده می کردند. این اختلال در سیگنال های جی پی اس، حرکت کشتی ها در آب های خلیج فارس را نیز با مشکل مواجه کرد. اما آنچه پس از این اختلالات فاش شد، آسیب پذیری های جدید در این حوزه بود.

به دلیل همین آسیب‌پذیری‌ها بود که پس از برقراری آتش‌بس در 3 جولای 1404، دسترسی به سیستم موقعیت‌یابی جهانی GPS همچنان در داخل کشور مختل شد. البته این بار این اختلالات بر خلاف اختلالات قبلی که از سوی منابع خارجی تحمیل شده بود، با منبع داخلی و به دلایل امنیتی، نظامی و یا تغییر اولویت ماهواره ها به مناطق دیگر رخ داده است. در عین حال احسان چیت ساز معاون وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در گفت وگویی درباره اختلال GPS گفت: GPS پیشرفته است اما یک حقیقت تلخ وجود دارد: کنترل کامل آن در اختیار وزارت دفاع آمریکا است و این بدان معناست که هرگونه اختلال منطقه ای، اختلال عمدی یا کاهش کیفیت خدمات ممکن است یک تصمیم کاملا سیاسی باشد.

وی همچنین با بیان اینکه «پس از آتش بس احتمالاً به دلایل امنیتی، نظامی یا تغییر اولویت ماهواره ها برای سایر مناطق، اختلالات GPS محلی رخ داده است»، تأکید کرد: باید بدانیم که GPS یک سرویس رایگان اما با محدودیت است، زیرا دشمن نیز از این سامانه استفاده می کند؛ گاهی اوقات سیستم های داخلی این سامانه را مختل می کنند و این مشکل ما را به سمت گزینه های جایگزین مانند «بیدو» سوق داد.

«بیدو» چیست؟

سامانه ماهواره‌ای ناوبری BeiDou (BDS) یک سیستم ماهواره‌ای ناوبری جهانی است که توسط اداره ملی فضایی چین و رقیب GPS آمریکایی، گلوناس روسی و گالیله اروپایی توسعه یافته است. این سیستم با استفاده از شبکه ای از ماهواره ها خدمات موقعیت یابی، ناوبری و زمان بندی را ارائه می دهد.

سرتیپ فخری: زیرساخت های ایستگاه GNSS در داخل کشور ایجاد شده است/به دنبال سامانه ناوبری بومی هستیم

تقریباً 5 ماه از جنگ 12 روزه می گذرد امیر سرتیپ مجید فخری رئیس سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح و از وی پرسیدیم آیا در نیروهای مسلح اقداماتی برای حرکت به سمت استفاده از سامانه B2 صورت گرفته است؟ وی پاسخ داد: در سال‌های اخیر زیرساخت‌های ایستگاه‌های GNSS در داخل کشور ایجاد شده و امکان ارائه خدمات ناوبری وجود دارد؛ سامانه GNSS به طور همزمان از ۴ سامانه جهانی Beidou، GLONASS، Galileo و GPS برای موقعیت‌یابی استفاده می‌کند.

وی گفت: در طول جنگ 12 روزه، ایالات متحده GPS را قطع یا مختل کرد و اروپایی ها نیز به دنبال آن بودند. [اقدام کردند]اما حداقل دو سیستم دیگر قابل بهره برداری بودند و از آنها استفاده می شد.”

رئیس سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح گفت: اکنون این نظر در کشور به وجود آمده که می توانیم مستقل از سیستم های جهانی که ممکن است در تحولات مختلف دسترسی ما به این سامانه ها را محدود کند، سیستم پایدارتری را در کشور طراحی و اجرا کنیم و برنامه ما این است که حداقل برخی از مناطق مرزی کشور را با این سامانه پوشش دهیم.

GNSS چیست؟

GNSS یا Global Navigation Satellite System مجموعه ای از سیستم های ناوبری ماهواره ای است که توانایی تعیین موقعیت، سرعت و زمان را در اختیار کاربران سراسر جهان قرار می دهد. این فناوری به طور مداوم داده های ده ها ماهواره در مدار زمین را به گیرنده های روی زمین ارسال می کند. این سیستم جهانی متشکل از 4 سیستم GPS Gaglie، GLONASS و Beidou است که با استفاده از شبکه ای از ماهواره ها، ایستگاه های زمینی و گیرنده امکان تعیین دقیق موقعیت جغرافیایی (طول جغرافیایی، عرض جغرافیایی، ارتفاع) و زمان را فراهم می کند.

استفاده نظامی از سامانه‌های ناوبری ماهواره‌ای مانند GPS و گالیله، علیرغم دقت بالا و پوشش جهانی، با خطرات جدی ژئوپلیتیکی و عملیاتی همراه است. این سیستم ها تحت کنترل کامل بلوک های غرب هستند. GPS به طور مستقیم متعلق به وزارت دفاع ایالات متحده است و Galileo به طور کامل در اختیار ساختارهای امنیتی اتحادیه اروپا است. این ساختار مالکیت یک تهدید استراتژیک است. زیرا در شرایطی که منافع نظامی یا سیاسی کشورهای مصرف کننده با سیاست های ایالات متحده آمریکا یا اتحادیه اروپا همسو نباشد، امکان اعمال محدودیت، کاهش کیفیت سیگنال و یا حتی قطع بخشی از دسترسی وجود دارد.

در سال های اخیر و به ویژه در طول جنگ تحمیلی 12 روزه، اختلالات جدی در سیستم های ناوبری بار دیگر نشان داد که میدان نبرد مدرن تا چه حد در برابر جنگل آسیب پذیر است. اگرچه این اختلالات به طور قطعی به اقدام مستقیم آمریکا یا اروپا نسبت داده نمی شود، اما واقعیت این است که هر دو سیستم دارای ظرفیت فنی و ساختاری برای اجرای چنین تغییراتی هستند و این ظرفیت بالقوه در سطح طراحی عملیاتی یک خطر محسوب می شود. از منظر عملیاتی، اتکای نیروهای مسلح یک کشور به GPS یا گالیله می تواند تأثیر مستقیمی بر عملکرد سیستم های نظامی داشته باشد و ظرفیت تصمیم گیری در میدان نبرد را مختل کند.

در این زمینه مناسب ترین استراتژی برای کاهش وابستگی و افزایش استقلال عملیاتی، حرکت به سمت استفاده از سیستم های ناوبری متعدد مانند GNSS است. همانطور که توضیح داده شد، GNSS مجموعه ای است که از چندین سیستم موقعیت یابی به طور همزمان استفاده می کند و این تنوع منابع به طور قابل توجهی احتمال آسیب پذیری در برابر تمرینات قدرت یا اختلالات یک بازیگر خاص را کاهش می دهد. البته این موضوع نیاز به طراحی سیستم ناوبری بومی را برطرف نمی کند تا در تحولات مختلف و در شرایطی که دسترسی به سامانه های جهانی به هر طریقی محدود می شود، کشور بتواند به طور مستقل و به دور از وابستگی، عملیات دقیق ناوبری، موقعیت یابی و زمان بندی خود را انجام دهد و امنیت استراتژیک خود را تضمین کند.

ICTNN